Logo Paardenartsnl

Paardenarts.nl

Baarmoederontstekingen bij merries | in het dekseizoen

Baarmoederontsteking in het dekseizoenDit is het tweede artikel in de serie van baarmoederontstekingen bij paarden en belicht de ontstekingen die we in het dekseizoen zien. In het dekseizoen moeten de fokmerries weer drachtig worden. Gelukkig gaat dat bij de meeste zonder complicaties, maar ieder jaar zijn er een aantal merries waarbij dat niet voorspoedig verloopt. Een deel van deze merries heeft een baarmoederontsteking. Ze krijgen vocht in de baarmoeder, ‘vuilen’ (scheiden vuil af uit de schede) of blijken herhaaldelijk niet of niet meer drachtig. 

Er zijn legio oorzaken voor deze ontstekingen waarbij micro-organismen als bacteriën, schimmels als gisten, maar ook bijvoorbeeld anatomische factoren een rol kunnen spelen. Iedere ontsteking heeft een passende behandeling, antibiotica is geen wondermiddel.

Gelukkig kunnen we de meeste ontstekingen elimineren, maar dat geldt helaas niet voor alle. Als een ontsteking langdurig aanwezig is, kan de baarmoederwand zodanig veranderd zijn dat het voor de merrie niet meer mogelijk is om drachtig te worden of te blijven.

 

 

Lees in dit artikel meer over baarmoederontsteking in het dekseizoen

Advertentie

oorzaken baarmoederontsteking merrie

Oorzaken

Zoals eerder gezegd zijn er veel oorzaken van baarmoederontstekingen die tijdens het dekseizoen gezien worden. Sperma is niet steriel, het bevat micro-organismen. Tijdens de hengstigheid heeft een gezonde baarmoeder hiertegen gelukkig een zeer effectieve afweer. Een deel van de baarmoederontstekingen ontstaat doordat een baarmoeder tussen het veulenen en het dekken onvoldoende tijd heeft gekregen om te genezen.

Overmatige afweerreactie van de baarmoeder

Een bijzondere baarmoederontsteking is het resultaat van een overmatige afweerreactie (vergelijkbaar met een allergie) van de baarmoeder op het ingebrachte sperma. De baarmoeder maakt hierbij extreem veel vocht en ontstekingscellen aan als reactie op het sperma. Het vocht ziet er uit als pus. Hierbij wordt de ontsteking niet veroorzaakt door micro-organismen. Als het vocht niet uit de baarmoeder afgevoerd wordt kunnen micro-organismen de ontsteking wel in stand houden.

Infectie door micro-organismen

In veel gevallen van baarmoederontstekingen tijdens het dekseizoen is er sprake van een infectie door micro-organismen. Als het afweersysteem van de merrie/baarmoeder onvoldoende effectief is kunnen micro-organismen de overhand krijgen en een ontsteking veroorzaken. We moeten dan bijvoorbeeld denken aan anatomische en algemene oorzaken:

Waardoor sluit het geslachtsapparaat onvoldoende?

Een voor de meeste fokkers bekende aandoening bij (fok) merries is de slecht sluitende schede. De merrie ’zuigt lucht’. Uiteraard heeft dit niets met de gedragsafwijking ‘luchtzuigen’ te maken. Door verslapping en/of afwijkende anatomische verhoudingen wordt lucht de geboorteweg ingezogen. Sommige merries zuigen alleen tijdens de hengstigheid wat lucht aan doordat de weefsels onder invloed van hormonale invloeden tijdelijk sterk verslapt zijn. Dit is geen probleem omdat de afweer van het geslachtsapparaat tijdens de hengstigheid heel groot is. Na de hengstigheid wordt de schede bij deze merrie door andere hormonen weer gesloten en zuigt geen lucht meer.

vulva merrie normaal sluitend

Vulva merrie, normaal sluitend

vulva slecht sluitend

Vulva merrie, slecht sluitend

Anatomische afwijking
Het is wel een probleem als merries ook na de hengstigheid nog lucht aanzuigen. Met de lucht komen regelmatig veel micro-organismen binnen en er ontstaat een ontsteking die zich via de baarmoedermond verspreidt naar de baarmoeder. Een slecht sluitende schede als anatomische afwijking komt vaker voor bij grote, schrale en/of oudere merries. Verwondingen van de schede en zenuwaandoeningen van de achterhand kunnen eveneens een slecht sluitende schede veroorzaken.

geboorte van een veulen

Geboorte van een veulen

Scheuren in de baarmoedermond
Een van de andere anatomische structuren die voor een goede functie van het geslachtsapparaat moet kunnen openen en sluiten is de baarmoedermond. Tijdens de hengstigheid moet de baarmoedermond slap en goed open zijn, maar in alle andere stadia moet de baarmoedermond stevig en compleet gesloten zijn. Scheuren in de baarmoedermond zijn funest voor de noodzakelijke sluiting van de baarmoeder. Ze ontstaan meestal tijdens een moeilijke geboorte.

In gevallen waarbij merries met deze afwijking(en) niet behandeld maar toch drachtig worden, is het heel goed mogelijk dat er gedurende de dracht een ontsteking ontstaat die zich vanuit de schede, via de vagina en baarmoedermond in de baarmoeder verspreidt. Over deze ontsteking en de gevolgen ervan lees je meer in het derde artikel over de baarmoederontsteking van de drachtige merrie, de placentitis.

Terug naar overzicht

Waardoor blijft er vocht in de baarmoeder staan?

De merrie heeft alleen tijdens de hengstigheid de mogelijkheid om grote hoeveelheden vocht uit de baarmoeder te krijgen. Na de hengstigheid is de baarmoedermond gesloten en eventueel achtergebleven vocht met ontstekingscellen, sperma en of micro-organismen blijven tot de volgende hengstigheid in de baarmoeder achter. Een deel van de inhoud wordt via de baarmoederwand in de bloedcirculatie opgenomen.

Merrie met lichte uitscheiding uit de schede

Merrie met lichte uitscheiding uit de schede

Als een gezonde baarmoeder niet in staat is alle vocht uit te scheiden kan dat liggen aan baarmoeder, baarmoedermond of hormonale problemen. Een inseminatie of behandeling van een merrie die niet goed hengstig is resulteert bijvoorbeeld vaak in een baarmoederontsteking. In een baarmoeder die groot is, diep ligt of onvoldoende samentrekt, blijft er na de hengstigheid vaak vocht in achter. Als een baarmoeder overmatig reageert op sperma (zie eerder) is zij in veel gevallen zelf niet in staat de inhoud adequaat af te voeren.

Een baarmoedermond die onvoldoende of niet lang genoeg ontspannen en open is, zien we bij sommige merries die nog niet eerder een veulen gehad hebben en bij merries die (al) een baarmoederontsteking hebben.

Waardoor kan het microbiële evenwicht van het geslachtsapparaat verstoord zijn?

Wanneer een baarmoeder herhaaldelijk met antibiotica behandeld wordt, bestaat het risico dat er gisten of schimmels in gaan groeien. De antibiotica hebben de bacteriën waarmee ze concurreerden gedood. De baarmoeder heeft geen adequate afweer tegen schimmels en gisten.

Door besmetting met micro-organismen waartegen de merrie weinig afweer heeft zoals Taylorella equigenitalis kan de merrie een typische baarmoederontsteking krijgen die via schouwen, dekking of misschien ook via kunstmatige inseminatie verspreid kan worden naar andere paarden. Taylorella equigenitalis veroorzaakt bij merries de besmettelijke baarmoederontsteking bij paarden (de meestal gebruikte Engelse afkorting voor deze geslachtsziekte is C.E.M.). De bacterie en deze baarmoederontsteking komt ook in Nederland voor.
Meer over deze ziekte kunt u hier lezen op de website van de Wageningen Universiteit.

Terug naar overzicht

Diagnose

Echo-onderzoek van baarmoeder, baarmoedermond en eierstokken

Echo-onderzoek van baarmoeder, baarmoedermond en eierstokken.

Een merrie die niet drachtig wordt, onregelmatig hengstig is, een slecht sluitende schede of een uitscheiding uit de schede heeft, is verdacht van een baarmoederontsteking. Uitwendig en inwendig onderzoek, herhaalde rectale onderzoeken en echo’s kunnen de verdenking versterken en/of bevestigen. Vaak wordt op enig moment in de cyclus van de merrie teveel vocht gezien op de echo van de baarmoeder.

Laboratoriumonderzoeken

Door het nemen van slijmmonsters van de baarmoeder (ook wel swab of uitstrijkje genoemd) kan materiaal verzameld worden waarmee kweekjes en microscopisch onderzoek van de cellen kunnen worden uitgevoerd. Als er veel ontstekingscellen zijn, is er sprake van een baarmoederontsteking. Indien er bacteriën gekweekt worden, zal met een gevoeligheidstest ook bepaald worden welk antibioticum gebruikt moet worden. Jammer genoeg wordt met de gebruikelijke slijmmonster niet altijd de verwekker gevonden. Recent zijn er ook enkele nieuwe methoden ontwikkeld om deze ’slapende’ verwekkers op te sporen.

Bij herhaaldelijk optredende baarmoederontstekingen zal met behulp van een microscopisch onderzoek van stukjes baarmoederweefsel (een biopt) onderzocht worden hoeveel de baarmoederwand veranderd is. Als ook een bacteriekweek van het weefsel gedaan wordt, is de kans op een volledige diagnose groter. Een slapende ziekteverwekker die zich verstopt in de wand kan zo namelijk ook gevonden worden.

Bioptie en slijmmonster apparatuur

Een apparaat voor het nemen van biopten (boven) en een apparaat voor het nemen van slijmmonsters en het onderzoek van cellen (onder)

Echobeeld van vocht in de baarmoeder van een merrie

Echobeeld van vocht in de baarmoeder

Endoscopie

Endoscoop

Scopie

Op enkele gespecialiseerde klinieken kan ook een scopie gedaan worden, waarbij met een flexibele slang met een camera de gehele baarmoeder aan de binnenzijde bekeken kan worden.

Rectaal echografisch onderzoek

Rectaal echografisch onderzoek

 

Therapie/behandeling

Er moet, gezien de factoren die mogelijk een rol spelen bij het ontstaan van een baarmoederontsteking, altijd goed nagedacht worden over de behandelingen. In veel gevallen moet ingegrepen worden op meerdere niveaus. Het is bijvoorbeeld niet zinvol een bacterie te bestrijden die gedurende de volgende cyclus de baarmoeder alweer binnen gedrongen is omdat de schede niet goed sluit.

Bij infectie door micro-organismen

Als er micro-organismen een rol spelen, moeten deze tijdens de hengstigheid een aantal aaneensluitende keren behandeld worden met een antibioticum of andere medicamenten. Om te voorkomen dat de verkeerde antibiotica gebruikt worden of antibiotica onnodig ingezet worden, is het altijd zinvol om een kweek uit te voeren met aansluitend een gevoeligheidstest. Voor het gebruik van enkele moderne en veel gebruikte antibiotica is dit sinds maart 2014 wettelijk verplicht. De nieuwe antibiotica mogen alleen gebruikt worden als bewezen is dat bij dit geval geen ander antibioticum werkzaam is.

Bij vocht in de baarmoeder

Als er vocht in de baarmoeder staat moet dit er eerst (soms herhaaldelijk) uit gespoeld worden met liters steriele vloeistoffen (flushen).

flushen 1flushen 2

flushen voor en na het gebruikFoto’s boven en rechts. Flushen: de baarmoeder wordt gespoeld met liters steriele infuusvloeistoffen via een gesloten steriel systeem (foto’s boven).

Op de kleine foto rechts staan 2 zakken. De linker zak is van voor het  gebruik, de rechter zak met troebele inhoud is van na het gebruik.

Bij anatomische en functionele afwijkingen van het geslachtsapparaat

Daarnaast moeten eventuele anatomische en functionele afwijkingen van het geslachtsapparaat verholpen of gecompenseerd worden. Een merrie die lucht aanzuigt via de schede moet dichtgezet worden door middel van een operatie (de Caslick operatie). Een baarmoeder die onvoldoende samentrekt moet bijvoorbeeld behandeld worden met het hormoon oxytocine of prostaglandine. Als een baarmoedermond tijdens de hengstigheid onvoldoende (lang) geopend is, zal deze manueel of met lokale toediening van het hormoon prostaglandine tijdelijk verslapt moeten worden.

Bij geslachtsziekten

Voor de bestrijding van de hardnekkige geslachtsziekte C.E.M. door de bacterie Taylorella equigenitalis zijn speciale protocollen voor vrouwelijke en mannelijke dieren ontwikkeld.
Meer over deze ziekte kunt u hier lezen op de website van de Wageningen Universiteit.

Terug naar overzicht

Prognose

Of een merrie weer normaal drachtig kan worden is afhankelijk van het soort micro-organisme dat een rol speelt. Over het algemeen zijn gisten en schimmels moeilijker te bestrijden dan bacteriën. Taylorella equigenitalis is echter ook een lastig te bestrijden micro-organisme. Ook de ernst van de eventueel aanwezige afwijkingen van de merrie zijn van invloed op de genezingskansen; een gescheurde baarmoedermond is alleen door gespecialiseerde paardenartsen te reconstrueren.

Bij de chronische baarmoederontstekingen is de baarmoederwand door de langdurige ontsteking diep beschadigd en vervangen door littekenweefsel waardoor ze niet meer in staat is een foetus voldoende te voeden. Het embryo zal vroeg of laat afsterven. Als er eenmaal teveel littekenweefsel aanwezig is zal de merrie nooit meer een vrucht zelf kunnen voldragen, zij kan alleen nog maar door technieken als embryotransplantatie een nakomeling krijgen. Het is niet mogelijk om het veranderde baarmoederweefsel te genezen.

Terug naar overzicht

Preventie

Hygiënisch onderzoek doen

Bij iedere behandeling dient er hygiënisch gewerkt te worden.

Door veterinaire begeleiding van de merrie door ervaren paardendierenartsen en gebruik van een overzichtelijke merriekaart zullen risicofactoren voor baarmoederontstekingen snel gediagnostiseerd en behandeld kunnen worden. Zo is het dichtzetten van een lucht zuigende merrie noodzakelijk, kan het geslachtsapparaat van de merrie zo nodig met (diverse) geslachthormonen ondersteund worden en wordt het aantal inseminaties per cyclus zo veel mogelijk beperkt.
Bij oudere merries en bij iedere merrie die problemen had met of kort na de geboorte is het verstandig deze niet in de veulenhengstigheid te bevruchten.

Uiteraard dient bij iedere handeling aan het geslachtsapparaat hygiënisch gewerkt te worden. Dit geldt voor inseminaties, inwendige behandelingen maar ook voor handelingen tijdens de geboorte.

Om seksueel overdraagbare ziekten te voorkomen kan het best gebruik gemaakt worden kunstmatige inseminatie met sperma van hengsten van de grote stamboeken, hierbij vindt namelijk regelmatig onderzoek plaats op hygiëne en seksueel overdraagbare aandoeningen.

Terug naar overzicht

Auteur: Floor Bernard

 

Info Rhino/EHV preventie

 

Gerelateerde artikelen

Baarmoederontsteking en ontsteking van de placenta bij een drachtige merrie |   Baarmoederontsteking kort na het veulenenEmbryotransplantatie | Gynaecologie (voortplanting) | Geboorte | Geboorteproblemen | Plancenta of nageboorteCastratie | Endoscopie

 

Mis geen veterinaire informatie meer!

Onze Business partners


Link naar deze pagina: https://www.paardenarts.nl/kennisbank/baarmoederontstekingen-bij-merries-in-het-dekseizoen/