Logo Paardenartsnl

Paardenarts.nl

Atypische myopathie

paardenarts-nl-gewone-esdoorn-acer-pseudoplatanus-l-oktober-2016-headerWanneer de herfst begint en er bladeren en zaden van de bomen vallen, kunnen deze in de wei terechtkomen en door daar grazende paarden worden opgegeten. Zaden die niet worden opgegeten of verwijderd kunnen in het voorjaar in de weide ontkiemen. Ook deze zaailingen (kiemen, kiemplantjes) kunnen in de maag van een grazend paard belanden. Daarmee ontstaat het risico op atypische myopathie (AM), een levensbedreigende spierziekte bij paarden. Deze ziekte wordt veroorzaakt door de zaailingen, bladeren en zaden van de esdoorn, een boomsoort die veel in Nederland voorkomt.

Bij atypische myopathie, ook wel weidemyopathie genoemd, wordt in zeer korte tijd de stofwisseling in de skeletspieren zodanig aangetast dat het paard moeilijk tot niet meer beweegt. Het ziektebeeld kan vergeleken worden met de symptomen van tying-up (rhabdomyolyse, in de volksmond ook bekend als maandagziekte).

Atypische myopathie, ook wel weidemyopathie,  wordt tegenwoordig steeds sneller als zodanig herkend en behandeld, maar is daarmee niet minder dodelijk geworden; 70% van de paarden bij wie deze ziekte geconstateerd wordt overlijdt.

In dit artikel lees je meer over atypische myopathie:

paardenarts-nl-blad-en-zaad-gewone-esdoorn-acer-pseudoplatanus-l-aug-2016-2

Blad en zaad van de Gewone esdoorn (Acer pseudoplatanus L.)

Onderzoek naar atypische myopathie | relatie met esdoornbladeren en -zaden

In 1984 werd er voor het eerst melding gemaakt van atypische myopathie. In de daaropvolgende jaren zijn er nog enkele gevallen geregistreerd, maar sinds 2000 komt de ziekte steeds vaker voor. Omdat atypische myopathie dus redelijk recent ontdekt is, is er betrekkelijk weinig over bekend en moet er nog veel worden onderzocht. Er bestaat daarom ook nog geen effectieve behandeling.

De zoektocht naar de oorzaak van AM begon met een Nederlands onderzoek dat uitwees dat de overeenkomst tussen de onderzochte paarden met atypische myopathie het eten van esdoornbladeren met de endofyt (symbiotische schimmel) Rhytisma Acerinum was. Er bestond echter geen duidelijke verklaring voor het ontstaan van AM door deze schimmel.

Recenter Amerikaans onderzoek toonde vervolgens aan dat de zaden en zaailingen van bepaalde esdoornsoorten hypoglycine A bevatten, de stof die naar alle waarschijnlijkheid atypische myopathie veroorzaakt. Na opname wordt hypoglycine A gemetaboliseerd tot een giftige stof (MCPA) en veroorzaakt een verkregen vorm van MADD (Multiple AcylcoA Dehydrogenase Deficiency). Door deze verstoring zijn de spiercellen niet meer in staat om normaal te functioneren.

Meest recente onderzoek

De Faculteit Diergeneeskunde van de Universiteit Utrecht en onderzoeksinstituut RIKILT uit Wageningen onderzochten in 2014 en 2015 monsters van de drie meest voorkomende esdoornsoorten in Nederland, die door paardeneigenaren naar hen waren opgestuurd.

De resultaten van dit onderzoek naar de oorzaken van deze dodelijke spierziekte werden in maart 2016 gepubliceerd. Het volledige artikel vind je hier.

Uit dit onderzoek bleek dat hypoglycine A, de stof die atypische myopathie bij paarden veroorzaakt, vooralsnog alléén is aangetroffen in de zaden, zaailingen en bladeren van de Gewone esdoorn (Acer pseudoplatanus L.) en niet in die van de veldesdoorn (ook wel Spaanse aak) en Noorse esdoorn.

Hoewel er een bewezen verband bestaat tussen hypoglycine A en atypische myopathie spelen naar alle waarschijnlijkheid meerdere factoren een rol, aangezien niet in alle weilanden waar gewone esdoorns in de buurt staan de paarden ook daadwerkelijk ziek werden. Bovendien kon er geen direct verband worden gelegd tussen een eventuele hoge dosis hypoglycine A in de plantendelen (deze wisselt sterk van boom tot boom en zelfs per deel van dezelfde boom) en het ontstaan van AM.

Hoewel nu dus is vastgesteld dat deze dodelijke spierziekte veroorzaakt wordt door de hypoglycine A uit plantendelen van de Gewone esdoorn (en de andere esdoornsoorten in dat opzicht vooralsnog geen gevaar vormen voor je paard)  zijn er nog altijd andere onbekende factoren die meespelen bij het ontstaan van atypische myopathie. Hopelijk volgt hierover snel meer duidelijkheid, zodat AM in de toekomst effectiever bestreden kan worden.

Lees hier meer over dit onderzoek op de website van de Faculteit Diergeneeskunde.

Terug naar overzicht

Afgevallen bladeren en zaden van de Gewone esdoorn (Acer pseudoplatanus L.) in de maand oktober

Welke esdoorn is giftig?

Er komen drie soorten esdoorns voor in Nederland, maar hypoglycine A is vooralsnog alleen aangetroffen in de zaailingen (kiemen, kiemplantjes), bladeren en zaden van de Gewone esdoorn (Acer pseudoplatanus L.) en niet in die van de Noorse esdoorn (Acer platanoides L.) en Veldesdoorn of Spaanse aak (Acer campestre L.). Dit is in maart 2016 opnieuw bevestigd na gezamenlijk onderzoek door Universiteit Utrecht en RIKILT.

Daarnaast verschilt de hoeveelheid hypoglycine A sterk van boom tot boom en kunnen zelfs de zaden van dezelfde boom in wisselende mate giftig zijn. Aangezien paarden in weilanden met Gewone esdoorns eromheen niet per definitie ziek worden en waar dit wel gebeurt ook de concentratie hypoglycine A niet per se heel hoog is, spelen mogelijk nog andere factoren een rol bij het ontstaan van atypische myopathie.

Terug naar overzicht

Wanneer komt atypische myopathie voor?


Najaar

De ziekte wordt voornamelijk gezien bij jonge, grazende paarden in het najaar, bij de omslag naar koud, nat en winderig weer. Er vallen dan veel bladeren en zaden af die in de weide terecht kunnen komen.

paardenarts-nl-afgevallen-blad-van-gewone-esdoorn-acer-pseudoplatanus-l-b

Afgevallen blad van de Gewone esdoorn (Acer pseudoplatanus L.), maar ook zaden van de Noorse esdoorn (Acer platanoides L.)

 

Gewone esdoorn (Acer psuedoplatanus L.)- 2jrg compleet op de hand - Paardenarts.nl

Zaailing (2-jarig) van de Gewone esdoorn

Voorjaar

Minder vaak treedt de ziekte op in het vroege voorjaar. Mogelijk worden deze gevallen veroorzaakt door zaailingen (kiemen, kiemplantjes) van de Gewone esdoorn, die ook een relatief hoge dosis hypoglycine A bevatten.

De gevallen van AM worden niet landelijk geregistreerd, maar naar schatting krijgen in Nederland tussen de tien en zestig paarden per jaar deze ziekte.

paardenarts-nl-zaaden-van-de-gewone-esdoorn-acer-pseudoplatanus-l-aug-2016-2

Zaden (‘helicoptertjes’) van de Gewone esdoorn

 

Atypische myopathie is niet besmettelijk, maar het komt regelmatig voor dat meerdere dieren van een groep door de spierziekte bevangen worden, omdat ze dezelfde leefomgeving hebben. Niet in alle bekende gevallen van atypische myopathie zijn esdoorns langs de rand van het weiland gevonden. Dit heeft mogelijk te maken met het feit dat de zaadjes van de esdoorn veel weg hebben van kleine helikoptertjes en daardoor in een groot gebied rondom de esdoorn terecht kunnen komen.

Terug naar overzicht

Symptomen van atypische myopathie (AM)

Atypische myopathie komt de laatste jaren steeds vaker voor. De ziekte kent een acuut begin en de symptomen verergeren snel. AM kan binnen 24 uur fatale gevolgen hebben door de spierafbraak bij een tot op dat moment kerngezond paard.

De volgende symptomen kunnen wijzen op atypische myopathie:

  • Spierzwakte of spierstijfheid
  • Spiertrillingen
  • Zweten
  • Onderkoeling
  • Het paard gaat vaak liggen/kan niet meer opstaan
  • Het paard beweegt moeilijk, stijf of helemaal niet meer
  • Versnelde en/of moeilijke ademhaling en verhoogde hartslag
  • Door spierafbraak is de urine vaak koffiekleurig en heeft het paard een volle blaas

Atypische Myopathie symptomen - liggend paard

Terug naar overzicht

Behandeling van atypische myopathie

Heb je een vermoeden van atypische myopathie? Raadpleeg dan direct een dierenarts, geef het paard onmiddellijk absolute rust en houd het warm. Verwijder indien mogelijk alle andere paarden uit het weiland.

Omdat het paard absolute rust moet hebben is het noodzakelijk dat de dierenarts op de desbetreffende locatie komt en het paard niet getransporteerd wordt. De dierenarts zal het paard in veel gevallen infusen geven en daarnaast ontstekingsremmers/pijnstillers in combinatie met andere medicatie om de spierfunctie te ondersteunen. Het betreffende weiland dient tot het volgende voorjaar niet meer gebruikt te worden.

Bijna driekwart van de paarden waarbij atypische myopathie wordt geconstateerd overlijdt binnen drie dagen aan de gevolgen. Paarden die de ziekte overleven kunnen hier hartritmestoornissen aan overhouden.

Terug naar overzicht

Welke maatregelen kun je nemen om atypische myopathie te voorkomen?

Esdoornbladeren en zaden

Bladeren en zaden van de Gewone esdoorn

Om de kans op het toeslaan van atypische myopathie en andere ziekten in het najaar te verkleinen, kunnen de volgende maatregelen genomen worden:

  • Voorkom opname van esdoornbladeren en -zaden.
  • Verwijder ook andere bladeren, zaden, eikels, paddenstoelen enzovoorts uit het weiland waar de paarden grazen.
  • Creëer een goede schuilmogelijkheid voor de paarden.
  • Houd de conditie van het paard op peil door een goed wormbestrijdingsplan op te stellen en zorg voor de gebruikelijke vaccinaties.
  • Bied voldoende ruwvoer aan, eventueel aangevuld met brokken, omdat in het najaar de kwaliteit van gras achteruit gaat.
  • Geef het paard de beschikking over een zoutblok.
  • Geef in het voor- en najaar drinkwater uit de kraan, voorkom dat de paarden toegang hebben tot het drinken uit een poel waarin mogelijk afgewaaide bladeren en zaden terecht gekomen zijn.

De belangrijkste maatregel is natuurlijk het elimineren van de oorzaak van atypische myopathie; de in de weide aanwezige esdoornkiemen, -bladeren en -zaden. Esdoorns herkennen

De andere maatregelen zijn er vooral op gericht het paard fysiek in een goede gezondheid te houden.

Terug naar overzicht

 

Auteur: Mark van Manen | Tekst in samenwerking met Martsje Bergsma

OPMERKING
Dit artikel is o.a. gebaseerd op recent onderzoek. Voor zover bekend bevat alleen de Gewone esdoorn de stof hypoglycine A. Zoals te lezen, is nog niet bekend wat de dosis-effect relatie is (bij welke hoeveelheid een paard ziek wordt), alleen dat er een relatie is met de opname van hypoglycine A. Daarnaast spelen veel andere factoren een rol. Men weet pas een paar jaar waar atypische myopathie (AM) door veroorzaakt wordt, de wetenschap is helaas nog niet veel verder.
Heb je (medische) vragen? Onze redactie kan niet ingaan op individuele gezondheidsvragen of -problemen. Raadpleeg daarvoor altijd je eigen (behandelend) dierenarts of therapeut!

 

Gerelateerde artikelen

Welke esdoorn vormt een risico voor paarden en hoe kun je deze herkennen? | Spierbevangenheid (tying-up of maandagziekte) | Gevaarlijke bomen en struikenGiftige planten | VergiftigingenWeidegevaren | EHBO bij het paard

Lees ook meer over voeding in de rubriek

paardenarts-nl-rubriek-paardenvoeding

Mis geen veterinaire informatie meer!

Onze Business partners


Link naar deze pagina: https://www.paardenarts.nl/kennisbank/atypische-myopathie/