Logo Paardenartsnl

Paardenarts.nl

Senior paarden voeren is maatwerk

Senior paarden voeren is maatwerk - header (Anneke Hallebeek)

Het is geen nieuw verschijnsel, maar sinds een jaar of 10 à 20 stijgt het aantal seniorpaarden gestaag. De zorg voor het paard is voor het leven, en daar hoort ook een goede oudedagvoorziening bij. Door de adequate verzorging die wij tegenwoordig kunnen geven leven paarden gemiddeld langer dan vroeger. Met medicijnen zijn ‘ouderdomsziekten’ zoals PPID te onderdrukken, is pijnverlichting mogelijk voor gewrichtsaandoeningen en kan de algehele conditie en weerstand met een aangepast voedingsbeleid verbeteren. Uiteindelijk komt er een dag dat het niet meer gaat en je tot euthanasie moet besluiten of dat het paard zelf overlijdt. Voor de eigenaar is het een fijn gevoel het paard goede zorg te geven en het zo lang mogelijk gezond te laten zijn. Voeding speelt daarbij een belangrijke rol.

In dit artikel lees je meer over de voeding van oudere paarden:

Advertentie

Natuurlijke situatie: verslechtering van het gebit

In de natuur zal het afslijten van het gebit voor het oudere paard op den duur de dood betekenen, hetzij door verhongering, hetzij door verzwakking gevolgd door een infectie of een aanval van een roofdier. Nadat de tanden gewisseld zijn, groeien de blijvende tanden door en slijten ze af. Aan de afslijting van de tanden kan de leeftijd dan ook geschat worden. De kiezen groeien door en slijten af met het kauwen. Uiteindelijk blijft er weinig kauwoppervlak meer over. Maar dan heb je het wel over paarden van over de 30 jaar. Voor die tijd kan er wel van alles misgaan als de afslijting niet gelijkmatig gebeurt. Een tandarts jaarlijks laten controleren is geen overbodige luxe.

Voor paarden is goed kauwen van levensbelang

Paarden malen het voer klein. Dit dient twee doelen: de verkleining van het voer en speekselproductie. Door de verkleining (ofwel ontsluiting) is het binnenste van het voer beter bereikbaar voor de enzymen in de dunne darm. Het speeksel komt vrij als gevolg van massage van de speekselklieren door de kauwspieren. Op ruwvoer kauwt het paard langer dan op krachtvoer, wat leidt tot meer speekselvorming. Speeksel vergemakkelijkt de passage van de voedselbrok door de slokdarm en zorgt voor een buffer in het bovenste deel van de maag. Daar wordt nog geen maagzuur gevormd. Als maagzuur in dit deel terecht komt kunnen maagzweren ontstaan. Het maagslijmvlies in het onderste deel van de maag is bestand tegen zuur. Een natte voedselbrij met veel speeksel mengt goed met de maagsappen. De maagsappen zorgen voor de ‘verzuring’  van de maaginhoud en de voorvertering van eiwitten. Zo draagt speeksel dus ook bij aan een goede vertering van het voedsel.

Lees meer over
>  Voer en vertering bij paarden 
>  Maagzweren bij paarden 
>  Paardengebit

Terug naar overzicht

Relatie minder kauwen en vermageren

het oudere paard - senior voeding - proppen van hooi

Proppen van hooi

Oudere paarden met afgesleten tanden en kiezen maken minder kauwbewegingen en de kauwbewegingen zijn bovendien minder effectief. Minder spierkracht in de kauwspieren betekent minder krachtig kauwen. Dit is in eerste instantie niet zichtbaar, maar mettertijd zal het paard steeds meer voer uit zijn mond laten vallen tijdens het eten. Ruwvoer kan dan als rolletjes, zogenaamde ’proppen’ (zie foto rechts), op de grond liggen. Het paard slikt het voer in grotere delen door met minder speeksel. Om deze reden krijgen oudere paarden eerder een verstopping in de slokdarm. Als de vertering in de dunne darm minder goed verloopt stroomt er meer onverteerd voedsel door naar de blinde- en dikke darm. De afbraak van slecht gekauwd voedsel door middel van fermentatie is minder efficiënt en het paard neemt dus minder voedingsstoffen op. Ook een rantsoen met voldoende voedingsstoffen komt zo niet volledig ten gunste van het paard; het paard toont slecht, vermagert en verhaart te langzaam. De mest bevat vaak nog teveel onverteerde delen van het ruwvoer. Tijdens dit hele proces kan het paard koliek krijgen door een verstopping of overmatige gasproductie.

Lees meer over
>  Gebitsproblemen bij de geriatrische patiënt
>  Slokdarmverstopping bij paarden
>  Koliek
>  Bekijk voor meer gebitsgerelateerde onderwerpen de Tandheelkunde Kennisbank

Oud paard maakt proppen van zijn ruwvoer (Anneke Hallebeek) met pijl

Oud paard maakt proppen van zijn ruwvoer

Terug naar overzicht

Begin met een aangepast rantsoen voor het te laat is

Voldoende reden dus om het rantsoen aan te passen om problemen te voorkomen.

Wanneer een paard speciaal seniorvoer nodig heeft is afhankelijk van de gebitstoestand en de conditie. Bij sommige paarden is dit met 18 jaar al nodig, bij andere pas na 25 jaar.

Omdat oudere paarden ook gevoelig zijn voor andere aandoeningen, zoals PPID of hoefbevangenheid, moet het rantsoen afgestemd zijn op de individuele behoefte van het paard. Ook de smaak speelt hier een belangrijke rol. Oudere paarden lijken soms een verandering van smaak te krijgen en voer opeens niet meer willen eten. Een associatie met pijn is hier soms de oorzaak van. Als paarden bijvoorbeeld binnen een half uur na het eten ziek worden kan het zijn dat ze eten en ziek zijn met elkaar associëren (smaakaversie). Senioren hebben nogal eens wisselend pijn als gevolg van artrose. Dit alles maakt het voeren van seniorpaarden niet eenvoudig.

Lees meer over
>  PPID (voorheen ziekte van Cushing)
>  Hoefbevangenheid
>  Hoefbevangenheid, oorzaken en voeraanpassingen
>  Artrose

Senior paarden voeren header 3

Terug naar overzicht

Individueel plan van aanpak

Zorg eerst dat je de gezondheid en de conditie van je paard goed in beeld hebt. Verandert de conditie, verandert de mest, het eetgedrag of de gezondheid van de vacht, laat de dierenarts het paard dan onderzoeken. Een dierenarts zal ook de voeding controleren en beoordelen. Misschien komen de veranderingen omdat de kwaliteit of de hoeveelheid van het ruwvoer niet goed is of omdat het paard onvoldoende noodzakelijke mineralen en vitaminen krijgt.

Misschien is er wel meer aan de hand en lijdt het paard aan beginnende PPID, zijn de tanden en kiezen ver afgesleten of komt het paard in de groep als gevolg van pijnlijke gewrichten niet meer bij het voer (rangorde).

Door een jaarlijkse controle te laten doen loop je niet achter de feiten aan en kun je tijdig ingrijpen. Want een ouder paard met een slechte conditie en vermindering van spiermassa is moeilijk weer goed op gewicht te krijgen. Beter is dit zo lang mogelijk te voorkomen.

Terug naar overzicht

Stapsgewijze veranderingen in het rantsoen

Als je de gezondheid blijft monitoren, heb je veranderingen tijdig in de gaten.

Het is niet noodzakelijk een paard van 18 jaar direct op een slobberachtig seniorvoer te zetten, alleen omdat hij deze leeftijd heeft bereikt.

Een senior met PPID heeft een ander rantsoen nodig dan een senior die alleen een afgesleten gebit heeft. Als het rantsoen minder zetmeel en suikers mag bevatten, en het paard geen ruwvoer meer kan eten, is het maken van een smakelijk rantsoen soms een puzzel. Om het niet onnodig moeilijk te maken en de kosten beperkt te houden moet je kijken wat werkelijk noodzakelijk is om de gezondheid van je paard zo goed mogelijk te houden.

Terug naar overzicht

Een aantal voeders voor senioren

Ruwvoer

Senior paarden voeren - luzerne (Foto Anneke Hallebeek)

Luzerne

Geef zacht en fijn ruwvoer, hier is minder kauwactiviteit voor nodig om toch goed te verteren dan voor hard en stengelig ruwvoer. Heeft het paard een suikerarm voer nodig dan is een voeranalyse op zijn plaats, omdat de suikergehalten in goede kwaliteit ruwvoer hoger kunnen zijn.

Luzernehooi heeft een hoger eiwitgehalte dan grashooi en kan de eiwitopname verhogen. Een mager seniorpaard heeft een hogere eiwitbehoefte en kan hier baat bij hebben. De vezels van luzerne zijn vrij grof en hard; dit is niet voor elke senior een makkelijk te eten product.

Gras is een voedermiddel dat paarden zelfs zonder (snij)tanden nog kunnen verwerken en daarmee een handige manier om energie en eiwit te geven. Risico’s van weidegang kunnen voor oudere paarden groot zijn als ze gevoelig zijn voor suikers of een geschiedenis van hoefbevangenheid hebben (insulineresistentie).
Ook voor oudere paarden geldt: met beleid de wei in!

Lees meer over:
> Weidegang
> Hoefbevangenheid: oorzaken en voeraanpassingen
> De gevaren van voorjaarsgras

Terug naar overzicht

Ruwvoervervangers

Als hooi niet meer gaat, is het beter dit niet aan te bieden. Anders kan onvoldoende verkleind hooi leiden tot een verstopping of koliek. Natuurlijk heeft het paard vezels nodig. Hierbij speelt de vraag in hoeverre het nog gaat om welzijn, of puur om het ‘in leven houden’ van je paard. Ben je in staat om zes keer per dag porties vezelrijk voer te geven en vertoont het paard geen afwijkend gedrag, dan kan hij het nog een tijdje volhouden. Ruwvoervervangers zijn producten met een hoog ruwe celstofgehalte (celwanden), maar moeten bij voorkeur ook een bepaalde vezellengte hebben. Als ze te grofstengelig en hard zijn zal de senior het niet kunnen eten.

Terug naar overzicht

Alternatieven voor hooi en kuil

  • Kunstmatig gedroogd gras is fijn en zacht en rijk aan voedingsstoffen. Het paard moet nog wel wat kunnen kauwen om dit te verwerken.
  • Een mengsel van gehakseld gedroogd gras (hooi), luzerne en/of stro plus eventueel aanvullende ingrediënten zoals gist, melasse (suikerstroop om het stof te binden) of olie kan voor seniorpaarden gebruikt worden, zolang het niet te grof en hard is. Soms bevatten deze ruwvoermengsels wel erg weinig eiwit voor senior paarden. Het suikergehalte zou in deze producten weleens hoog kunnen zijn; dit moet nagevraagd worden bij de fabrikant.
  • Grasmeelpellets zijn gemaakt van gedroogd gras, maar nu vermalen en tot een brokje geperst. De vezellengte is verdwenen en daarmee ook een deel van de prikkeling van de darmbewegingen. Het geeft wel voeding aan de bacterieflora, wat gunstig is. Met weinig kauwen geeft het weleens een slokdarmverstopping en is het beter om dit geweekt in water te voeren.
  • Geperste grote brokken van ouder, minder fijn vermalen gras en kruiden met soms een aanvulling van wat melasse, olie of mineralen zijn een prima vezelaanvulling zolang het paard dit kan kauwen, en anders te gebruiken in een slobber (geweekt in water).
  • Bolkaf is een restproduct van de lijnzaadindustrie. Het kaf van de lijnzaadjes is zeer vezelrijk. Vaak is er wat melasse toegevoegd voor een betere opname en vermindering van stof.
  • Havermeelpellets zijn gemaakt van het kaf van haverkorrels. Ook dit is een zeer ruwe celstofrijk product, maar bevat geen vezellengte. Het kan goed gebruikt worden als extra vezels door een slobbervoer. In dat geval moet het in water geweekt worden. Het is alleen niet erg smakelijk.
brok en grasbrok- alternatieven senior voeding paard

Brok (links) en grasbrok (rechts)

Terug naar overzicht

Aanvullend voer

 

A. Basisvoer

Krachtvoer is meestal gemaakt van granen en graanbijproducten en heeft een gemiddeld zetmeel en suikergehalte tussen de 30-35%. Als een paard niet gevoelig is voor suiker (geen insulineresistentie heeft en geen koliekklachten of hoefbevangenheid), is dit te gebruiken als energiebron. Omdat paarden met kauwen voer ‘ontsluiten’ en zo de verteerbaarheid in de dunne darm verbeteren, is het voor een seniorpaard beter om voer te geven dat reeds ontsloten is. De graan-ingrediënten moeten een mechanische of hydrothermische behandeling hebben gehad (graanvlokken of gepofte mais). Ook kan het hele voer geëxpandeerd of geëxtrudeerd zijn (beiden zijn behandeling van het voer met druk en hitte). Kijk op de verpakking of vraag aan de fabrikant naar deze eigenschappen.

Terug naar overzicht

B. Vetrijk en zetmeel- en  suikerarm krachtvoer

Om risico’s te vermijden van de gevolgen van teveel suikeropname of onvoldoende zetmeelvertering als gevolg van minder kauwen, kun je zoeken naar een voer met een wat lager zetmeel en suikergehalte (20-25%). Daarmee is natuurlijk de hoeveelheid energie ook minder, terwijl je juist aanvullend voer geeft om de conditie te verbeteren.

Een veilige en goed verteerbare energiebron voor paarden is plantaardige olie. Dit kun je zelf toevoegen, of een voer kiezen met een wat hoger vetgehalte dan normaal (8-9% in plaats van 4%).

Terug naar overzicht

C. Aanvullende producten om de vertering te verbeteren

Door het minder goed kauwen zijn de vezels minder goed verkleind en geopend. De verteerbaarheid is daardoor lager. Met andere aanvullende vezels kan de fermentatieve afbraak verbeterd worden. De term ‘vezels’ staat voor een grote variatie aan verschillende lengten en verbindingen van koolhydraten. Celwanden bestaan uit onder meer cellulose, hemicellulose, lignine en pectine. Al deze verbindingen hebben een ander effect op de samenstelling van de bacteriën in de blinde en dikke darm.

Bietenpulp
Een voedermiddel dat de fermentatiesnelheid verhoogt en bijdraagt aan een gezonde darmflora is bietenpulp. Door een redelijk aandeel pectine stimuleert bietenpulp de fermentatie.

LET OP: De droge pulpbrokken zwellen snel in water of tijdens het kauwen met speeksel. Een slokdamverstopping is dan het vervelende gevolg. Laat de brokken ongeveer een uur in water weken tot ze niet meer zwellen (verhouding brokken:water is ongeveer 1:5).

Terug naar overzicht

Levende gistcultuur
Een andere manier om de fermentatie te verbeteren en de vezelafbrekende bacteriën te stimuleren is door een levende gistcultuur toe te voegen. Bij een reeds gezonde darmflora zal dit niet veel effect hebben, maar voor paarden die relatief weinig ruwvoer krijgen kan het een bescherming geven tegen overgroei van ’verkeerde’ bacteriën en zo de vezelafbraak verbeteren.

Terug naar overzicht

Seniorvoer
Voor oudere pSenior paarden voeren is maatwerk - uitgelicht (Anneke Hallebeek)aarden zijn verschillende voeders op de markt. Daar zitten overeenkomsten en verschillen tussen. De gehalten aan zetmeel, suikers, vetten, eiwit en vezels zijn niet gelijk, alhoewel de meeste seniorvoeders wat minder zetmeel en suiker bevatten. De verteerbaarheid is wat moeilijk te controleren zonder de ingrediëntenlijsten te bestuderen. De lijst van gebruikte grondstoffen staat altijd op de verpakking. De graanproducten moeten bij voorkeur niet als hele graankorrels, maar als vlokken of bijvoorbeeld in gepofte vorm gebruikt worden. Sommige seniorvoeders bevatten veel bietenpulp en deze moeten altijd in water geweekt worden.

Niet elke senior heeft per definitie een natte voerbrij nodig. Zolang het paard kan kauwen is het goed daar gebruik van te maken om de speekselproductie te stimuleren.

Andere seniorproducten kunnen zowel droog als nat gevoerd worden. Je kiest wat je paard lekker vindt en waar het aan toe is. Voor een goed inschatting of de voeders wel alle noodzakelijke voedingsstoffen leveren, is toch echt een rantsoenberekening nodig. Tenslotte is het belangrijk om het paard voldoende ruwe celstof te geven voor de prikkeling van de darmbewegingen en de gezondheid van de darmflora, zeker als het paard geen ruwvoer meer kan eten. Het seniorvoer moet minimaal 15-18% ruwe celstof bevatten en dan bij voorkeur deels van langstengelig materiaal.

Terug naar overzicht

Advertentie

Voer op maat

Senioren zijn bij uitstek paarden die op maat gevoerd moeten worden en waarbij het geen overbodige luxe is de gezondheid en conditie tweemaal per jaar te controleren om tijdig het rantsoen bij te stellen. Er is niet één soort seniorvoer of rantsoen geschikt voor alle oude paarden. Het rantsoen voor een oud paard dat redelijk klachtenvrij is, ziet er anders uit dan voor een oud paard met chronische hoefbevangenheid en/of PPID. Voor de gezondheidscheck en het juiste voeradvies ga je naar je dierenarts!

Auteur: Anneke Hallebeek

 

 

Gerelateerd

Voeding paard, voerwijzer, voer en vertering | Weidegang voor je paard, lust of last | De gevaren van voorjaarsgras| Keuzestress, welk voer geef ik mijn paard? Hoefbevangenheid, oorzaken en voeraanpassingen | Hoefbevangenheid Insulineresistentie en EMS | Koliek | Terugkerende koliek in relatie tot het rantsoen | PPID | Test om PPID bij paarden op te sporenGewrichtsproblemen | Artrose | Gebitsproblemen | Het paardengebit | Slokdarmverstopping Ouderdomsgebreken

Lees ook meer in de rubrieken:

Rubriek Voeding - Paardenarts.nl (1) smartblockRubriek Het oudere paard - Paardenarts.nl (1) smartblockTandheelkunde Kennisbank - Paardenarts.nl (1) smartblock

 

Mis geen veterinaire informatie meer!

Onze Business partners


Link naar deze pagina: https://www.paardenarts.nl/kennisbank/senior-paarden-voeren-is-maatwerk/