Logo Paardenartsnl

Paardenarts.nl

Sarcoïden bij paarden

Sarcoiden
Sarcoïden zijn veelvoorkomende huidtumoren bij paarden. Sarcoïden zijn er in veel verschillende vormen: sommigen lijken op schimmels of wratten maar ook onderhuidse bulten kunnen sarcoïden zijn. Ras, kleur en leeftijd van het paard spelen hierbij geen rol. Er is wel sprake van een bepaalde genetische aanleg voor het ontwikkelen van sarcoïden, daarnaast speelt het Bovine Papilloma Virus (BPV) een rol in het ontstaan van deze tumoren.

Wat is een sarcoïd?

Een sarcoïd is een huidtumor die op ieder deel van het lichaam kan ontstaan. Vochtige en dunbehaarde plekken lijken het meest aangetast. Denk hierbij aan het gebied rond de ogen, neus, oren, buik, liezen en benen van het paard. Een sarcoïd wordt veroorzaakt door overmatige weefselgroei in de huid. Hierdoor ontstaat er een verdikking in, of net onder de huid. Hoe deze er uit ziet is afhankelijk van het soort sarcoïd. Sarcoïden zijn doorgaans niet besmettelijk. Wel kan er bij één en hetzelfde paard op meerdere plekken sarcoïdvorming zijn, deze verschillende plekken kunnen daarbij verschillende sarcoïdvormen tonen.

Oorzaak van sarcoïden

Sarcoïden kunnen voorkomen bij ieder paard dat vatbaar is voor deze huidaandoening. Er zijn helaas nog niet genoeg feiten bekend over de precieze oorzaak van het ontstaan ervan, maar er wordt momenteel veel onderzoek naar gedaan. Er wordt ondermeer onderzocht hoe het Bovine Papilloma Virus (BPV), dat normaal wratten bij runderen veroorzaakt, een rol speelt bij het ontstaan van sarcoïden bij paarden. Er is een sterke correlatie gevonden tussen de aanwezigheid van sarcoiden en de aanwezigheid van BPV virusdeeltjes in deze tumoren.

Sarcoïd buik2Paard en sarcoïd

De sarcoïden geven in eerste instantie geen problemen bij het paard. Zeker wanneer de knobbels, bobbels, bulten of plekjes nog klein zijn, is er vaak nog geen sprake van belemmering van de normale functie, pijn, jeuk of ontsteking.

Wanneer de tumoren groter worden, kunnen ze voor overlast zorgen. Bijvoorbeeld wanneer ze beschadigen of ontsteken. Dit kan pijnlijk zijn. Ook kan de locatie van de tumoren voor overlast zorgen zoals het gebied rond of op de ogen. In de oksels kunnen ze door wrijving gaan irriteren en in het gebied van de singel of het zadel kunnen ze ook voor overlast zorgen.

Verschillende soorten sarcoïden

Er zijn zes vormen van sarcoïden. Ze zien er verschillend uit en hebben ieder hun eigen kenmerken.

  • Verruceuze vorm
    Deze vorm van sarcoïden wordt ook wel het wratachtige type genoemd. Het is de meest voorkomende vorm bij paarden. De verruceuze tumor is te herkennen aan de (soms schilferachtige) wratten die op de huid liggen. Bovenop is het meestal droog. Ze groeien traag maar kunnen op den duur uitgroeien tot een groot oppervlak. Wanneer de sarcoïden beschadigen of ontsteken kan er bij het opengaan bloed en pus vrijkomen. Beschadiging van deze tumoren kan het type doen laten veranderen van het verruceuze naar het fibroblast type
  • Nodulaire vorm
    Deze vorm noemen we het knobbelvormige type. Het zijn kleine bultjes of knobbeltjes onder/in de huid. Ze kunnen zich op twee manieren manifesteren, namelijk ‘los’ en ‘vast’. Meestal zitten deze bultjes niet vast aan de overliggende huid. Hierdoor kun je ze afzonderlijk van de huid bewegen. Maar ze kunnen ook vergroeid zijn met het onderliggende weefsel waardoor ze niet afzonderlijk van de huid bewogen kunnen worden. De knobbeltjes situeren zich vaak op warme of vochtige plekken als oksels, dijen, liezen en zelfs rond de ogen..
  • Fibroblastische vorm
    Hierbij zien we een verdikking in de huid (bindweefselcellen) die in verschillende mate kan uitgroeien. Soms blijft het bij kleine vlezige plekken maar ze kunnen zich ook ontwikkelen tot bijzonder grote huidtumoren. Deze tumoren zijn rijkelijk voorzien van bloedvaatjes. Daardoor zal een fybroblastische huidtumor snel bloeden wanneer deze beschadigt of openbarst. Wanneer de verruceuze of nodulaire tumoren beschadigen of ontsteken, kunnen ze als gevolg daarvan in een fibroblastische vorm overgaan.
  • Occulte vorm
    Wordt ook wel de verborgen sarcoïd genoemd. Dit komt omdat er in tegenstelling tot de andere vormen bij de occulte vorm minder te zien is aan de buitenkant van het paard. De sarcoïd is plat en vertoont in het begin vaak alleen een kaal kringetje met verdunde of schilferige huid. Nadien kan de kringvorm veranderen. De occulte vorm komt het meest voor op de benen van het paard. De occulte vorm heeft wat weg van een schimmelinfectie bij het paard. Het verschil tussen de occulte vorm en een schimmelinfectie is dat een huidschimmel vaak sneller groeit en verspreiding over andere delen van het lichaam kan geven.
  • Gemengde vorm
    Zoals de naam al aangeeft, gaat het hier om een mix van eerder genoemde sarcoïdentypen. De tumor is meestal ontstaan uit een ander type sarcoïd. De gemengde vorm komt veelal voor op de hals en het hoofd van het paard. Ook op warme plekken als liezen en billen.
  • Kwaadaardige vorm
    De naam zegt het al, deze vorm is zeer agressief en kan diep in de onderliggende weefsels groeien. Gelukkig zijn de kwaadaardige sarcoïden vrij zeldzaam. Via de lymfebaan wordt de weefselvorming (knobbelvormig) in een rap tempo verspreid over het lichaam van het paard.

Diagnose stellen

Wanneer het vermoeden bestaat dat het paard één of meerdere huidtumoren heeft, is het altijd raadzaam om er een paardenarts naar te laten kijken. Een behandelplan is afhankelijk van veel aspecten. Alleen een paardenarts kan bepalen of er behandeling nodig is en welke strategie daar het beste bij past. Ook het stadium van de groei kan belangrijk zijn. Kleinere bultjes en plekken zijn bijvoorbeeld makkelijker te behandelen dan grotere tumoren.

Een paardenarts zal proberen vast te stellen om welke huidaandoening het gaat. Naast sarcoïden zijn schimmels en melanomen namelijk ook veel voorkomende huidaandoeningen bij het paard. Wanneer het om sarcoïden gaat, wordt er gekeken naar de locatie van de tumoren, de weefselvorm, hun structuur en het verloop van de groei. Voor het stellen van de juiste diagnose kan het soms nodig zijn om een stukje weefsel weg te nemen (biopsie) zodat het in een laboratorium onderzocht kan worden. Toch zal dit in het geval van sarcoïden niet de eerste keus zijn, omdat de sarcoïden door beschadiging bijvoorbeeld kunnen verergeren of ontsteken. Er kan wel gekozen worden om de gehele bult, inclusief een deel gezond weefsel te verwijderen en het weggenomen weefsel in te sturen voor pathologisch onderzoek. Er kan dan worden bepaald of de gehele tumor is verwijderd en om welk type tumor het gaat. Dit laatste is van belang bij het inschatten van de kans op herhaling (recidive) en het nemen van eventuele verdere maatregelen.

Ook kan er een afstrijksel worden gemaakt van de verdachte plek in de huid (met name geschikt voor oppervlakkige afwijkingen) en worden onderzocht op het voorkomen van het BPV virus middels een PCR. Raadpleeg je dierenarts voor deze onderzoekstechniek. Deze techniek is niet invasief en geeft daarmee geen aanleiding tot stimulatie van de tumor.

Sarcoïden behandelen

Behandeling van sarcoïden kan uitdagend zijn. In eerste instantie kan er soms worden afgewacht, soms verdwijnen sarcoïden spontaan of zijn ze op korte termijn niet hinderlijk voor het paard. Er moet rekening gehouden worden met het type, de grootte, de hoeveelheid, de plek en het groeistadium waarin ze zich bevinden. Daarnaast geeft een behandeling niet altijd per definitie het gewenste resultaat. De tumor kan bijvoorbeeld op dezelfde plek al dan niet in een agressievere vorm weer terugkomen. Sarcoïden zijn tumoren die bij beschadiging sneller kunnen gaan groeien. Gelukkig zijn er ook veel sarcoïden bij paarden effectief te behandelen.

Er is een aantal behandelingen mogelijk:

  • Sarcoïd operatief verwijderdCryo-therapie (bevriezing door gebruik van vloeibare stikstof)
    Wanneer de sarcoïden niet te groot zijn en zich niet te diep onder de huid bevinden kan er vloeibaar stikstof worden gebruikt. De tumor bevriest als het ware en verschrompelt. Uiteindelijk doel is dat de tumor loslaat van de huid. Soms moet de tumor meerdere malen behandeld worden voordat het gewenste effect optreedt.
  • Operatief
    Er kan in sommige gevallen gekozen worden voor het operatief verwijderen van de sarcoïden. In dit geval zal ook al het aangetaste weefsel in het omliggende gebied moeten worden weggesneden.
  • BCG-injecties (immuuntherapie)
    BCG staat voor Bacille Calmette Guerin. Dit is een oplossing van een afgezwakte bacteriestam die in de tumor kan worden ingespoten. Het immuunsysteem van het paard wordt lokaal door deze injecties geactiveerd. Door de sarcoïden meerdere malen te injecteren met BCG bestaat de kans dat de tumoren verkleinen of zelfs verdwijnen, afhankelijk van de grootte in het beginstadium. BCG is een behandeloptie voor sarcoïden die door de lokatie niet (goed) te verwijderen zijn, zoals bijvoorbeeld aan het hoofd. BCG kan aanzienlijke zwelling geven na inspuiten, laat je goed voorlichten door je dierenarts voordat je tot deze behandeling overgaat.
  • Cisplatine/Carboplatine (locale chemotherapie)
    Cisplatine is een van de werkzame stoffen in chemokuren die worden gebruikt bij kankerbestrijding. De werking van deze stof kan ervoor zorgen dat de groei van de cellen vertraagt, met als gevolg dat de tumor minder snel groeit of zelf krimpt. Deze behandeling wordt vrijwel alleen door huidspecialisten toegepast.

De paardenarts

Na het stellen van de diagnose zal er met de paardeneigenaar besproken worden welke behandeling hier het best bij past. Aangezien het behandelen van sarcoïden vrij lastig kan zijn, is het het best om dat door de paardenarts zelf te laten doen. Het is niet bevorderlijk zelf te starten met een behandeling, ook al is het met de beste bedoelingen. Het probleem kan zich namelijk bij verkeerde behandeling verergeren. Wanneer je tóch zou willen weten of een bepaalde crème of zalf kan ondersteunen bij de behandeling, bespreek dit dan altijd eerst met de paardenarts!

 

Auteur: Mark van Manen

Gerelateerde artikelen:

Melanomen bij paarden | Huidschimmels bij paarden | Wratten bij paarden

Mis geen veterinaire informatie meer!

Onze Business partners


Link naar deze pagina: https://www.paardenarts.nl/kennisbank/sarcoiden-bij-paarden/